« تواند بود » ؛ زيرا كه اگر غير اسماء و صفات خواهند از امور كونيّه ، چنان‌كه بعضى گفته‌اند كه مراد به حجب نورى ، روحانيّت است از عقول و نفوس ، و به حجب ظلمانى ، جسمانيّات ، « 1 » احراق ايشان عين كشف ايشان باشد نه امرى مترتّب بر آن تا جزاى آن واقع تواند شد ؛ و در اين مقام ناچار است از تحقيق معنى حديث مذكور و تفصيل احتمالات آن تا آنچه صواب است ظاهر گردد ؛ پس مىگوييم : مىتواند بود كه هريك از حجب و كشف و احراق را نظر به تجلّيات وجودى « 2 » اعتبار كنند ، و مىتواند بود كه نظر به تجلّيات شهودى « 3 » ملاحظه نمايند ، و همچنين احتمال دارد كه ضمير عايد به خلق خواهد بود ؛ و حينئذ چون متبادر از قوله : " ما انتهى اليه بصره " آن است كه اين انتها بعد از كشف حجب باشد ، و تعلّق بصر حقّ سبحانه به مبصر - بعد الكشف و قبل الكشف - برابر است از انتهاى بصر ، معنى بىحجابى و بىواسطگى بايد خواست كه نسبت به خلق لازم انتهاء بصر است ؛ و حينئذ معنى حديث ، وقتى كه نظر به تجلّيات شهودى اعتبار كنند ، اين مىشود كه : « إنّ للّه سبعين ألف حجاب من نور و ظلمة ، لو كشفها اللّه سبحانه عن نظر شهود بعض عباده أفنته إشراقات نور الذّات عن وجوده ، و وجود أوصافه فى نظر شهوده حيث لم يبق بينه و بين اللّه حجاب يبقى عليه وجوده ، و وجود أوصافه فى نظر شهوده » . و وقتى كه معنى حديث را نظر به تجلّيات وجودى اعتبار كنند ، چنين شود كه : " إنّ للّه سبحانه سبعين ألف حجاب ، لو كشفها اللّه سبحانه فى نفس الأمر بالنّسبة إلى الموجودات العينيّة كلّها أو بعضها . و تجلّى بوحدته الصّرفة ، لأحرقته إشراقات وحدة الذّات ما ارتفعت بالنّسبة إليه تلك الحجب و أخرجته من مرتبة الوجود العيني إلى العدم " . و بر تقديرى كه ضمير بصره عايد به خلق باشد ، چنان‌كه شيخ مصنّف اعتبار كرده ،

--> ( 1 ) . يعنى طبعات نفس انسان . ( 2 ) . تجلّى وجودى يعنى حقّ به‌وسيله اسماء ذاتش در اشياء تجلّى مىكند . ( 3 ) . تجلّى حقّ به شهود سالك و شهود سالك غير حقّ را اعتبار مىداند .